vandenb.com // Walter van den Berg


Het pact dat we nooit hadden

Ik was niet de enige die het verhaal van Griet op de Beeck over haar incestverleden ingewikkeld vond. Er is een periode geweest dat hervonden herinneringen over misbruik een soort van in de mode waren, en ik denk dat in die periode flink wat wantrouwen is gekweekt. Maar ik wilde geen oordeel vellen omdat oordelen uberhaupt te veel worden geveld; je kan ook iets voor kennisgeving aannemen en denken: klote voor iemand die daar mee rondloopt. Jamal Ouariachi heeft daar een erg goed stuk over geschreven bij Vrij Nederland. Bovendien is het een feit dat iedereen meer herinneringen kwijtraakt dan bewaart, en dat kwijtraken kan met een reden zijn.

Ik had het erover met mijn vrouw bij een etentje. We waren allebei fan geworden van Op de Beeck als mens bij die uitzending van Zomergasten; ze zei toen heel veel waar we samen hard bij zaten te knikken.

Ik denk dat de kern van Op de Beecks denken over de ellende van het mens zijn erg overeenkomt met mijn denken: ouders beschadigen hun kinderen door geen veilige omgeving te bieden bij het opgroeien, en kinderen zijn dan zo loyaal dat ze zich nog schuldig voelen over hun beschadiging ook.

Mijn boeken gaan daarover, ongeveer, en het werd me duidelijk dat Op de Beecks boeken daar ook over gaan. Ik heb anderhalf van die boeken gelezen, en ik werd niet zo’n fan van Griet als schrijver, vooral omdat ze alles wat ze duidelijk wil maken ook heel erg duidelijk maakt, maar dat is een legitieme keuze als je mensen wilt bereiken; als je niet wil dat mensen over iets belangrijks heen lezen.

En ik denk ook dat dat een goed ding is, in dit geval; het is niet goed voor De Literatuur, maar (en Jamal Ouariachi zal me hier om vervloeken) fuck de literatuur maar af en toe. Van de honderdduizend boeken die Op de Beeck verkoopt, zitten er duizend boeken tussen die mensen daadwerkelijk helpen, zijn er duizend lezers die denken: dus daarom loop ik rond met dit kutgevoel. Misschien moet ik er iets aan gaan doen.

Maar daar komt mijn ‘moeite’ met dat ontdekte incestverleden ook vandaan, denk ik.

Ik denk dat Griet en ik tot nog toe min of meer over hetzelfde schreven: ouders beschadigen hun kinderen door verwaarlozing, kinderen zijn sukkels dus die denken dat het aan hun lag en hebben er in hun volwassen levens nog last van. Ik doe dat onder een hele spekkoek van lagen, Op de Beeck vertelt het min of meer letterlijk.

Maar: ik vertel dat vaak wel bij lezingen. Waar gaan je boeken over, nou, hierover. En wat ik dan belangrijk vind om erbij te vertellen: je stiefvader hoeft je moeder niet in elkaar geslagen te hebben (zoals bij mij het geval was, en wat ik terug laat komen in mijn boeken) om je een kutleven te hebben bezorgd. Verwaarlozing kan op allerlei manieren gebeuren; er hoeft niet iets aanwijsbaars groots te zijn gebeurd. Het kunnen ook honderd kleine dingen zijn geweest — juist dat is veel vaker de oorzaak van de shit waar je nu nog mee rondloopt.

Dat maakte Op de Beeck ook duidelijk, denk ik, en wat ik eerder zei: ik denk dat ze daar veel mensen mee heeft geholpen. Maar als ze nu een incestverleden blijkt te hebben, zouden veel mensen die zich eerder gezien voelden (terwijl ze eigenlijk niet wisten dat ze wachtten op dat gezien worden), nu weer kunnen denken: zie je, ik stelde me aan, want het gaat toch om de grote dingen waar je je slecht om mag voelen.

Begrijp me niet verkeerd, ik vind Griet op de Beeck geen aansteller, geen verrader van het pact dat we nooit hadden, ik vind het oprecht klote voor haar dat ze met dit verleden rondloopt. Maar dit idee veroorzaakte mijn ingewikkeld-vinden van haar incestverhaal.

Geen reacties | Link | 3 oktober 2017 | Categorie:


alles © Walter van den Berg.






Das Mag niet naar het boekenbal

Vandaag rommelt het in boekenlandje: de schrijvers van uitgeverij Das Mag krijgen geen kaarten voor het boekenbal. Daar hoor ik ook bij, dus deze vrijdag zit ik lekker op de bank The Voice Kids te kijken.

Uitgever Toine heeft een stuk geschreven over hoe het technisch in elkaar zit, en het CPNB, de organisator van het bal, heeft bij Trouw gereageerd hoe zij er over denken:

“We bewonderen deze auteurs, en we hebben Das Mag vanaf het begin gesteund. Maar wij organiseren al zestig jaar het boekenbal voor de leden van de uitgeversbond. En Das Mag is geen lid. Vorig jaar wilde ze ook al komen. Ik zeg dan: word dan lid.”

Jeroen Vullings schrijft op de site van Vrij Nederland:

“Een technocratische reden, lijkt mij, waarbij geld een rol speelt.”

Toen ik net begon met dat boeken schrijven, vond ik het enorm spannend om naar het bal te mogen. Ik hoorde erbij, eindelijk (niets menselijks is de schrijver vreemd), en het was ook echt leuk. Je kwam je schrijversvrienden tegen, je kreeg links en rechts complimenten (altijd lekker), en je kon dansen terwijl je Cees Nooteboom naast je helemaal los zag gaan.

Nu (zeker ook omdat we niet meer in Amsterdam wonen) levert zo’n feestje vooral gedoe op, dus puur voor mezelf vind ik het niet zo erg.

Maar dat de schrijvers van Das Mag (onder wie de Grote Namen Lize Spit, Jelle Brandt Corstius en Maartje Wortel) geen kaartjes krijgen is eigenlijk absurd. Lize heeft honderdduizenden euro’s verdiend voor het boekenvak, Jelle heeft vorige jaar nog het boekenweekessay geschreven.

Het CPNB bevestigt dat het voor hen inderdaad nog een vakbondsfeestje is, maar voor de rest van de wereld is het een avond waarop schrijvers dronken worden met elkaar. Dat beeld is door de jaren gegroeid, en dat is wat het zou moeten zijn.

Het bal is losgekomen van het CPNB, en die club zou daar juist trots op moeten zijn. Het gaat om schrijvers en hun boeken, want het bal is de opening van de boekenweek. De boeken van Das Mag liggen in de winkel, lid van de vakbond of niet, en ze doen het heel, heel goed. Lize Spit heeft 160.000 boeken verkocht.  Dat betekent dat ze anderhalf miljoen euro heeft verdiend voor de boekhandels die haar boek verkopen.

Op haar plaats loopt vrijdagavond een verdwaasde genodigde van hoofdsponsor NS zich af te vragen waar alle schrijvers zijn. Maar die gedachte vervaagt vast en zeker op het moment op het moment dat hij een BN’er ziet lopen die helemaal niets met het boekenvak te maken heeft.

Laat die rare constructie van die vakbond los, en nodig ieder jaar de mensen uit het boekenvak uit die dat jaar iets hebben betekend voor het boek. Dan kom je uit op dezelfde usual suspects die er altijd zijn, dus die hebben dan niets om over te zeuren, een x aantal mensen van wie het belachelijk zou zijn als ze er dat jaar niet zouden zijn, en gooi daar een stuk of twintig debutanten bij, want ik gun iedereen die belevenis van zijn of haar eerste keer boekenbal.

De update: ik ben uitgenodigd voor het bal door de organisatie van de Libris Literatuurprijs, omdat zij het een mal idee vonden dat iemand op hun shortlist niet mag komen dansen.

Geen reacties | Link | 22 maart 2017 | Categorie:

Tree of Smoke – Denis Johnson

Ik heb me ooit voorgenomen alles wat ik lees hier te bespreken of in ieder geval te noemen, maar natuurlijk hou ik me niet aan dat voornemen, want druk/geen zin/etc. Mijn voornemen wordt ook af en toe flink in den wielen gereden door een boek waar ik zo lang mee bezig ben dat ik na het lezen het overzicht niet meer heb. Wat heb ik nou eigenlijk in godsnaam gelezen?

Misschien is dat een tactiek van de schrijver: maak je boek zo ondoorgrondelijk en dik tegelijk, dat de lezer stunned achterblijft. Tree of Smoke van Denis Johnson is zo’n motherfucker. Ik denk dat ik twee ruime maanden heb gedaan om de 702 pagina’s weg te werken, en naderhand heb ik een paar recensies opgezocht om te kijken of iemand me kon helpen met een beetje duiding.

In één van die recensies las ik zo ongeveer: ik heb ook geen idee waar het over gaat, maar wat een fantastisch boek!

Ja, nou ja, dat begreep ik, maar ik had er niets aan.

Van de week sloeg ik het dus dicht, na die maandenlange worsteling, en mijn verzuchting lag dicht bij de inhoud van die recensie.

Geen reacties | Link | 23 maart 2016 | Categorie:

De verplichte boekenlijst

Ik ben van oorsprong een mavoklantje, en voor mijn lijst moest ik vijf boeken lezen. Ik wilde wel al schrijver worden toen ik 15, 16 was, maar dat betekende nog niet dat ik van boeken hield — ik had alleen ontdekt dat ik dat schrijven wel aardig kon. Dus die lijst, voor zover je het een lijst kon noemen, was een bezoeking.

Er stonden geen verplichte boeken op mijn lijst; mijn school ademde in 1985/86 nog lichtjes een jaren 70-vrijheid, en daar kwam bij dat mijn leraar Nederlands geen enkel geloof in zijn mavoleerlingen had. De vwo-ertjes op de scholengemeenschap kregen hopelijk wat meer dwingende liefde van hem, maar meneer Cordes vond het prima als zijn mavokneuzen een Suske en Wiske lazen voor het eindexamen.

Ik weet nog twee boeken die ik op mijn lijst had gezet: Wolf van Gerard Reve (omdat ik dacht dat het over een wolf ging, en wolven vond ik mooie beesten) en De avonturen van Baron von Münchhausen. Nee, dat sloeg inderdaad nergens op. Wat ik ervan heb onthouden is dat ik na het lezen nog steeds niet van boeken hield. Of in ieder geval: dat ik er nog niet van wilde houden.

Als meneer Cordes wél een verplichte boekenlijst had aangehouden, was er misschien een kans geweest dat ik bij een goed boek terechtgekomen was, en dan was er een kans geweest dat ik wat eerder niet verplicht boeken was gaan lezen. Maar waarschijnlijk niet.

Ik denk dat wel of niet boeken lezen bij pubers vooral te maken heeft met schaamte, met ergens wel of niet bij willen horen, omdat alles wat je doet als puber met schaamte te maken heeft. Een vwo-leerling zal veel eerder een boek lezen, ook al hoef je er niet extra intelligent voor te zijn, alleen maar omdat ie tussen andere pubers zitten die ook wel eens een boek zouden kunnen lezen voor hun plezier. Als je op de mavo of lager zit, ben je de lul als je je interesseert in iets dat niet stoer is.

Als je wil dat pubers in alle sociale lagen openlijk boeken lezen, maak dan duidelijk dat je bij het lezen van een boek net zoiets mee kan maken als je meemaakt bij het kijken van een film, maar dan beter. Maar dat gaat je niet lukken.

Wat de echte oplossing zou zijn: maak de puber duidelijk dat de omgeving van de puber niet alles hoeft te weten. Je kan een boek lezen als je in bed ligt en niemand van je stoere vrienden hoeft het te weten. Je kan je eigen wereld hebben. De alledaagse schaamte op de gangen van de middelbare school is misschien onvermijdelijk, maar je hoeft je niet te schamen voor wat er thuis onder je bed ligt.

Geen reacties | Link | 21 januari 2016 | Categorie:

David Vann – Aquarium

Toen ik aan David Vann werd voorgesteld, stond ik te stotteren als een schooljongen, want zo gaat dat als je je helden ontmoet. Het meisje had me naar hem toe moeten duwen — ga nou gewoon — maar al die angstjes bleken niet nodig te zijn; Vann is belachelijk aardig.

Peter van der Zwaag, hoofdredacteur vertaalde literatuur bij de Bezige Bij, stelde ons aan elkaar voor, en hij had mijn naam de dag ervoor gehoord en onthouden, dus dat hielp.  Ik zei tegen Vann dat we allebei een father thingy hadden in wat we schreven, en hij moest daar hard om lachen.

Ik ben nu heel erg diep verzonken in zijn laatste roman, Aquarium, die ik al een hele tijd in huis had maar niet wilde lezen, omdat ik alles na Legend of Suicide toch een minuscuul beetje tegen vond vallen, of omdat ik er te ongemakkelijk van werd. Ik heb een probleem met de verhalen van Vann die in de wildernis spelen — er is zo veel wildernis. Ik heb altijd het gevoel dat ik niet meer thuiskom, als ik zijn boeken lees.

Maar Aquarium speelt in de stad, en dat werkt voor mij. Ik ben nog niet over de helft, maar ik heb nu al buikpijn van het drama, zonder de extra leegte die ik voelde bij zijn eerdere boeken.

Ik weet nu wel dat ik het fout had toen ik het had over die father thingy. Het is een thingy met ouders, niet alleen met vaders, en dat geldt voor ons allebei. Ouders zijn de meest verschrikkelijke wezens die je je voor kan stellen.

Overigens was ik niet van plan fictie te lezen nu ik diep in het schrijfproces van boek 4 zit, maar ik whatsappte met een vriend die net Legend of a Suicide had gelezen en er danig ondersteboven van was en meteen Aquarium had aangeschaft. En toen begon het toch te jeuken. En nu weet ik dat ik ook vanavond niet zelf schrijf.

Ik zal later, als ik Aquarium helemaal uit heb, nog een verslagje doen (waarschijnlijk over hoe ik mijn polsen door wilde snijden toen ik het boek eenmaal dichtsloeg).

Geen reacties | Link | 29 juli 2015 | Categorie:

Een verlammend vooruitzicht

In de Volkskrant (€) een stuk over de ‘streaming’ boekendienst van Bruna, Bliyoo, waarbij je voor een vast bedrag per maand een paar duizend boeken tot je beschikking hebt op je e-reader. Teneur van het stuk is: valt tegen, minder keuze dan beloofd, en schrijvers komen er bekaaid vanaf. Abdelkader Benali zegt: ‘het gekke is dat dit soort onderhandelingen altijd loopt via de uitgevers, terwijl het draait om de auteurs.’1

Als lezer voel ik me niet aangetrokken tot de dienst. Ik ben een sucker voor nieuwe technologie, maar ik heb nog steeds geen e-reader in huis omdat ik papieren boeken briljant vind, en in mijn kast staan nog zo’n vijftig, zestig boeken ongelezen die ik nog wil lezen, en dat is al enigszins een vermoeiend vooruitzicht; een onbeperkte boekenvoorraad zou me totaal verlammen.

Dat argument over het papieren boek mag terzijde worden geschoven, want iets goeds moet je van elk medium willen lezen2, de woorden moeten het doen, niet het papier, maar hoe overleef je het idee dat er wel eens een nog beter boek in je apparaat zou kunnen zitten?

Geen reacties | Link | 13 juli 2015 | Categorie:

Robert Caro and the Man/Monster Who Built New York

Geen reacties | Opgeslagen onder:

Bevat lucht

Omdat ik zelf aan het schrijven ben aan iets nieuws, lukt het me niet heel erg romans te lezen, dus ik heb me op de non-fictie gestort. Ik ben Big Data (link naar vertaling) van Viktor Mayer-Schönberger & Kenneth Cukier aan het lezen, want da’s interessante materie waar ik zelf later ook nog slimme dingen over wil zeggen, maar nu gaat het me even om het boek.

Ik heb nooit veel non-fictieboeken gelezen, vooral omdat ik me afvroeg hoe je een heel boek vol zou kunnen schrijven over een bepaald onderwerp — en dat vraag ik me nu nog steeds af, eerlijk gezegd.

Viktor en Kenneth hebben tweehonderdplus pagina’s volgetikt, en het is allemaal heel leesbaar, maar alle informatie had gecondenseerd in een degelijk artikel in een tijdschrift kunnen staan.

Ik begrijp dat een artikel in een tijdschrift flink wat minder oplevert dan een goedverkopend boek, maar ik vind dat er voortaan een disclaimer op zulke boeken mag: opgeschudde versie, bevat lucht.

Geen reacties | Link | 5 juni 2015 | Categorie:

Cormac McCarthy’s Original Drafts of Blood Meridian

Geen reacties | Opgeslagen onder:

Seveneves

Geen reacties | Opgeslagen onder:

The Narrative Possibilities of Networked Life

Geen reacties | Opgeslagen onder:

Why Read New Books?

Geen reacties | Opgeslagen onder:

Underworld – Don Delillo

Neem geen schrijvers in uw vriendenkring. Schrijvers in uw vriendenkring hebben betekent: hun boeken moeten lezen. Die boeken hopen zich op, want ze komen allemaal tegelijk, weken vol presentaties in oktober en november, en dan liggen er weer 5, 6 boeken. Doe het niet.

15 jaar op de te-lezen-stapel

Op mijn te-lezen-stapel liggen Gustaaf P. en Philip H. nu een tijdje te zeuren, maar ik ben al maanden bezig in Underworld van Don Delillo. Op zich is dat a good thing, want ik heb dat boek al 15 jaar of langer op mijn te-lezen-stapel, en ik vind het een prestatie van mezelf dat ik zo’n boek dan toch nog pak. En wat blijkt: het is idioot goed.

800 pagina’s en steengoeie zinnen

Het heeft alleen wat problemen:

  • Het is meer dan 800 pagina’s dik
  • Iedere bladzijde staat vol met steengoeie zinnen.

Nu lijken dat luxeproblemen, want wat is er voor de lezer fijner dan een dik boek met goeie zinnen?
Nou, dat kan dus nog behoorlijk tegenvallen.

In een boek zitten

Als je al maanden een boek leest, wil je op een gegeven moment toch een beetje opschieten. Een boek waar je in zit (en ik zit erin) hoort bij een bepaalde periode, vind ik. Tijdens de vakantie zat ik heel erg in The Bone Clocks van David Mitchell, om maar een voorbeeld te noemen van inzitboek in combinatie met periode. Maandenlang in een boek zitten is, op een gegeven moment, een beetje slopend. Het is alsof je je vriendjes bankjesvoetbal ziet gaan spelen omdat ze verveeld zijn met verstoppertje, en jij zit nog achter de garage en je kan er pas vandaan als iemand je gebuut heeft.

450 bladzijden verder…

En opschieten in Underworld kan niet, door die goeie zinnen. Je kan niet door het boek snellen omdat je wil weten waar het heen gaat; de goeie zinnen maken het boek. Ik kan na 450 bladzijden nog steeds niet vertellen waar het over gaat.

Slopend.

Geen reacties | Link | 12 november 2014 | Categorie:

How Did Amazon End Up as Literary Enemy No. 1?

Geen reacties | Opgeslagen onder:

De keuze van de Volkskrant (2)

Ik moet even met de billen bloot, want sinds ik twee weken geleden zeurde dat de Volkskrant geen aandacht besteedde aan Gustaaf Peek en Joost de Vries, heeft de waarheid mijn geklaag ingehaald: Gustaaf is ondertussen besproken en Joost de Vries wordt in de krant van vandaag geinterviewd over zijn essaybundel (€).

Laten we het erop houden dat alle boekenbijlages dit weblog met angst en beven lezen.

Geen reacties | Link | 1 november 2014 | Categorie:

De keuze van de Volkskrant

Eerst een disclaimer: Van dode mannen win je niet is genegeerd door de boekenredactie van de Volkskrant, tot er iets doms over gezegd kon worden, dus dit stukje is kinnesinne, rancune, noem maar op.

Maar het moet me toch van het hart: de vreemde keuze van de Volkskrant als het gaat om de keuze welke boeken er besproken worden irriteert me mateloos.

Vandaag staat Joost de Vries’ essaybundel in het ‘gesignaleerd’-hoekje, wat betekent dat het niet besproken gaat worden, terwijl het godverdee om een nieuw werk van de winnaar van de Gouden Uil gaat.

En vorige week ook al in het gesignaleerd-verdomhoekje: de nieuwe roman van Gustaaf Peek. Disclaimer nummer twee: Gustaaf is een vriend, dus ik let er extra hard op, maar potdomme, die jongen wordt uitzinnig geprezen in Parool en NRC en Groene Amsterdammer in de week van verschijnen, wat betekent dat Peek een naam is geworden om op te letten. En wat doet de Volkskrant? Signaleren.

Wat wordt er wel besproken? Het nieuwe houterige zinnen-staketsel van Kader Abdollah. Elke recensie die ik tot nu toe heb gezien ademde vooral: Kader Abdollah zou eigenlijk niet meer besproken moeten worden omdat ie slechte boeken schrijft die toch wel verkocht worden, en hij heeft een snor.

Lieve Volkskrant, realiseer je dat jullie degene zijn die de markt (een beetje) kunnen sturen. Belangrijke schrijvers bespreken, zoals Brouwers vandaag, dat is inderdaad jullie taak, maar schrijvers die die belangrijkheid verdienen (De Vries en Peek, en nee, ik heb het niet over mezelf) moeten besproken worden door jullie beste recensent. Dat is signaleren.


Nagekomen bericht: de Volkskrant luister naar me.

Geen reacties | Link | 18 oktober 2014 | Categorie:

David Mitchell over The Bone Clocks

David Mitchell is een man naar mijn hart:

One of the pleasures of hanging out with Mitchell is that he is, by self-identification, many kinds of nerd—a Star Trek nerd, a Doctor Who nerd, a map nerd, a taxonomy nerd, a tea nerd, a word nerd, and, for good measure, what you might call a nerd nerd: an enthusiast of nerdery of all kinds.

Ik heb The Bone Clocks op vakantie gelezen en potdomme, wat een heerlijk boek. Af en toe schiet het uit de bocht, maar dat is Mitchell heel erg te vergeven.

De link: David Mitchell on His New Book The Bone Clocks — Vulture.

Geen reacties | Opgeslagen onder:

‘A Reading List for the Month of Idleness’

Geen reacties | Opgeslagen onder:

Cunning, clever and absolutely gripping

“June of the summer I was 15, my father ran off with some woman he loved more than us.”

We gaan bijna op vakantie, en we hebben allebei een stapeltje boeken klaar liggen, en ik begin het risico te lopen dat mijn stapeltje te hoog wordt. Maar ik denk dat ik dit boek er nog bij wil hebben. Het klinkt als een boek dat je alleen op vakantie kan lezen.
Boek gevonden via dit lijstje op Time.

De link: We Were Liars by E Lockhart review – cunning, clever and absolutely gripping | Books | The Guardian.

Geen reacties | Opgeslagen onder:

How Not To Write Your First Novel

Ik geef toe: ik heb Buzzfeed in mijn Feedly staan, en af en toe kijk ik erop als ik behoefte heb aan een foto’s van otters die pancakes aan het bakken zijn terwijl ze het alfabet boeren (gewoon feelgood, jeweettoch), maar vandaag stond er gewoon een mooie longread bovenaan.

My plan was to drive till I got to a suitably small town, a dot on a map somewhere, get a job in some unstrenuous service industry, fall in love with the local lonely librarian, and write my books.

De link: How Not To Write Your First Novel.

Geen reacties | Opgeslagen onder: